nama Ka'abaa jaare

بسم الله الرحمن الرحيم   

Guyyatti yaroo shaan (5) khara qiblaa (Ka’abaa) akka  gara gallee salaannu Rabbiin nu’ajaje. bakkaa fii biyya feene jiraannullee  …duuba akkaata itti jaaramte quba qabduu....?
Abdullaahi ibnu Abbaas irraa akka odeeyfametti Nabi Ibraahiim(N.R.I.H.) warra isaa Haajaraa  fii ilma isaa Ismaa’iil  odoo isa hoosiftuu  biyya shaamirraa fidee bakka amma Ka’abaan jirtu  muka dambii bira bikka bishaan zamzam  jiru  kaaye. yaroo san biyya Makkaa keessa namni tokko hin jiraatu achi kaaye.
qarbata bishaaniitii fii nyaata qanqalloo timiraa takkaa waliin bira kaayee biraa deeme.
.Haajaraan lafaa kaatee   “eessatti deemta, biyya wanni takka hin jirretti  nudhiiftee “jatteen. ammo Nabi  Ibraahiim  garagale deebisaa  hinkannineef  “Rabbiitu si'ajajee?" jatteen “  ee “je’een " hayaa! eega akkas taate Rabbiin nuhindagatuu “jattee gama ilmoo isii deebite.
.Nabi Ibraahiim bakka Saniyyaa ja’amtu  dhaabbatee  Rabbi kadhachuufii jalqabe
     “Yaa Rabbii keenya warra kiyya laga humaa hin qabne mana kee kabajamaa birattiin dhiise, akka salaata achitti salaataniif, akka lubbuun ilma namaa gama isaanii hawwitu godhi, midhaan nyaatanillee isaaniif kanni akka galata siif galchaniif ” ja’eeti kadhateef .
  San booda  Haajaraan ilma isii luuysisuu itti fufte, bishaan qarbataa san dhugaa timira saniis nyaachaa jiraachuu itti fufan, hanga bishaan sanii fii timirri duraa dhumutti. mucaan waan dhugu dhabnaan akka nama du’utti jiruu gara gaggaluu jalqabe, yaroo kana haati isaa gaara Safaa  ja’amu  gubbaa olbaatee fuula isii kara dhooqaa deebistee  laaluu jalqabde  nama tokkollee dhabnaan gadi buutee fiiyde hanga laga qaxxaamurtutti san booda gaara Marwaa ja'amu gubbaa olbaatee dhaabbatte haala kanaan yaroo torba (7) gaara lamaan jidduu ol bahaa gadi bu'aa fifiiyde.
 .Abdallaahi ibnu Abbaas sababaa kanaaf namni yaroo hajjii ykn Umraa godhu yeroo torba safaa fii marwaa jidduu fifiiga je’e. yaroo 7 ffaa tulluu marwaa ja’amtu irra dhaabbattee sagalee takka dhageesse “gargaarsa qabduu nugargaaraa"  jatteen. yaroo san bakka amma bishaan zam zam jiru kana malaaykicha tokko  arkite hirpha isaatiin lafa haadhee bishaan amma zam zam ja’amu kana baaseef.
 .zam zam jachuun afaan oromootti Suuta suuta   jachuudha. bishaan waan arkiteef harka isiitiin walitti dhoorkaa, qarbata isii keessatti  hammaarachuu jalqabde zam zam jachaa. bishaan  akkaan madduu jalqabe, Abddullaahi ibnu Abbaas Ergamaan Rabbii ( Nagaayaa fii Rahamanni isaaniratti haajiraatu ) Haadha Ismaa’il Rabbiin rahamata haagodhuuf osoo harkaan walitti dhoorkuu baattee arra bishaan zam zam laga guddaa taha  ja’e  . bishaan arkite kana dhugaa mucaa isii   kan duraan waan luuysiftu dhabde  isa san hoosisuu jalqabde  , Malaaykichi bishaan baaseef san  “nihiyyoomnaa hin sodaatinaa  bakka tana mana Rabbiitu jiraa mucaa kanaa fii abbaa isaatu jaaraa ”je’een .  bakki Ka’abaa lafarraa ol kaatuu waan  taateef galaanaatu moggaa lamaaniin dabra ture.
yaroo san Ismaa’ilii fii Haati isaa haala saniin osoo jiranii gosti JURHUM  ja’amtu gara isaanii dhufaanii isaan bira qubatan . gosti tun  karaa Kadaa   ja’amuun dhufanii Makkaa qubatan , osoo taa’utti jiranii shinbirroo  bishaan gubbaa naannooytu arkan  Bakka sanitti nama erganii laali ja’aniin  achitti bishaan arkee deebi’ee ummata isaatiif hime, yaroo san haati Ismaa’il bishaan bira qubattee waan jirtuuf  “sibira qubachu feenaa hayyama nuuf godhi” ja’aniin .
“ Hayyama isiniifiin godhaa, garuu bishaan kiyya" jatteen . haya ja'anii san irratti wal tahaani waliin jiraachuu jalqaban